భారత రాజ్యాంగంలోని “Basic Structure” సిద్ధాంతం
Special Topic – Polity (UPSC / PSC Important)
పరిచయం
భారత రాజ్యాంగం ప్రపంచంలోనే అత్యంత విశాలమైన రాజ్యాంగం. రాజ్యాంగ సవరణలకు పార్లమెంటుకు అధికారం ఉన్నప్పటికీ, ఆ సవరణలు రాజ్యాంగపు మౌలిక నిర్మాణాన్ని (Basic Structure) మార్చకూడదనే సిద్ధాంతం సుప్రీంకోర్టు తీర్పుల ద్వారా ఏర్పడింది.
చరిత్రాత్మక నేపథ్యం
- గోలకనాథ్ కేసు (1967)
- కేశవానంద భారతి కేసు (1973)
- మినర్వా మిల్స్ కేసు (1980)
1973లో కేశవానంద భారతి కేసులో సుప్రీంకోర్టు 7–6 మెజారిటీతో పార్లమెంట్ రాజ్యాంగాన్ని సవరించగలదని కానీ Basic Structure ను మార్చలేదని తీర్పు ఇచ్చింది.
Basic Structure లో ముఖ్య అంశాలు
- రాజ్యాంగ పరమోన్నతత్వం (Supremacy of Constitution)
- ప్రజాస్వామ్యం
- సెక్యులరిజం
- న్యాయవ్యవస్థ స్వతంత్రత
- అధికారాల విభజన (Separation of Powers)
- ఫెడరలిజం
- న్యాయ సమీక్ష (Judicial Review)
🎯 ప్రాముఖ్యత
ఈ సిద్ధాంతం వల్ల రాజ్యాంగం రాజకీయ ఒత్తిడుల నుండి రక్షించబడుతుంది. ఇది ప్రజాస్వామ్య స్థిరత్వానికి భరోసా ఇస్తుంది.
విమర్శలు
- న్యాయవ్యవస్థ అధికారం పెరిగింది అనే విమర్శ
- పార్లమెంట్ అధికారం తగ్గిందనే అభిప్రాయం
📝 UPSC మెయిన్స్ సమాధాన నిర్మాణం
- Introduction – Article 368
- Historical cases
- Judgment explanation
- Importance
- Criticism
- Balanced Conclusion
ముగింపు
Basic Structure సిద్ధాంతం భారత రాజ్యాంగానికి రక్షణ కవచంలాంటిది. ఇది ప్రజాస్వామ్య విలువలను కాపాడుతుంది మరియు రాజ్యాంగ స్థిరత్వాన్ని నిర్ధారిస్తుంది.
© Shaktimatha Learning | Special Topic – Indian Polity
No comments:
Post a Comment